درد پهلو چیست و چه علت‌هایی دارد؟

در برخی موارد افراد در ناحیه پهلوی خود دچار درد می‌شوند. درد پهلو معمولاً در کناره‌های بدن، بین قسمت بالایی شکم و پشت احساس می‌شود. از آنجایی که اندام‌های مختلفی در این ناحیه قرار دارند، درد پهلو می‌تواند علت‌های متفاوتی داشته باشد. بیماری‌های کلیوی، مشکلات عضلانی و ستون فقرات، بیماری‌های دستگاه گوارش و برخی مشکلات مربوط به اندام‌های داخلی از علل احتمالی آن هستند.

گاهی تشخیص درد کمر از درد کلیه و پهلو برای بیمار آسان نیست. درد ناشی از عضلات و ستون فقرات معمولاً با بعضی حرکات مانند خم شدن، چرخیدن یا بلند کردن اجسام تغییر می‌کند، در حالی که درد کلیه بیشتر به صورت درد عمیق در پهلو یا زیر دنده‌ها احساس می‌شود و ممکن است به شکم یا کشاله ران انتشار پیدا کند.

یکی از علل مهم درد پهلو مشکلات کلیوی مانند سنگ کلیه و عفونت کلیه است. سنگ کلیه می‌تواند باعث درد شدید و موج‌دار در پهلو، پشت، پایین شکم یا کشاله ران و گاهی خون در ادرار شود.

اگر درد پهلو همراه با تب و لرز، سوزش ادرار یا تکرر ادرار باشد، باید احتمال عفونت دستگاه ادراری یا عفونت کلیه نیز بررسی شود. وجود تب و لرز همراه با درد شدید پهلو نیاز به توجه پزشکی دارد و نباید صرفاً به سنگ کلیه نسبت داده شود.

برای تشخیص علت درد، پزشک ممکن است بر اساس علائم و معاینه از آزمایش ادرار، آزمایش خون و روش‌های تصویربرداری مانند سونوگرافی یا سی‌تی‌اسکن استفاده کند.

علت‌های پهلو درد چیست؟

علت‌های مختلفی می‌توانند در ایجاد درد پهلو نقش داشته باشند، از جمله:

• بیماری‌های کلیوی مانند عفونت کلیه، سنگ کلیه و آبسه کلیه
• مشکلات عضلانی و اسپاسم عضلات
• بیماری‌های ستون فقرات مانند دیسک کمر
• آسیب یا شکستگی ستون فقرات
• برخی بیماری‌های دستگاه گوارش
• بیماری‌های کیسه صفرا
• برخی بیماری‌های کبدی
• برخی مشکلات زنان مانند کیست تخمدان یا بیماری التهابی لگن
• برخی مشکلات مرتبط با بارداری

بنابراین محل درد به‌تنهایی برای تشخیص بیماری کافی نیست و علائم همراه و معاینه بیمار اهمیت زیادی دارند.

درد پهلو

بررسی چند علت درد در ناحیه شکم و پهلوی سمت راست

آپاندیسیت

درد آپاندیسیت معمولاً ممکن است ابتدا در اطراف ناف احساس شود و سپس طی چند ساعت به قسمت پایین سمت راست شکم منتقل شود. درد می‌تواند با حرکت، سرفه یا نفس عمیق شدیدتر شود و در برخی افراد با کاهش اشتها، حالت تهوع، استفراغ یا تب همراه باشد.

آپاندیسیت یک وضعیت نیازمند بررسی سریع پزشکی است و تشخیص آن تنها براساس محل درد امکان‌پذیر نیست.

سنگ کلیه

درد ناشی از سنگ کلیه ممکن است در پهلو یا پشت شروع شود و به قسمت پایین شکم یا کشاله ران انتشار پیدا کند. در برخی موارد خون در ادرار نیز دیده می‌شود.

درد سنگ کلیه می‌تواند شدید و موج‌دار باشد و ممکن است با تهوع یا استفراغ همراه شود. در بعضی بیماران تکرر ادرار یا درد هنگام ادرار نیز وجود دارد.

در صورتی که درد شدید پهلو همراه با تب یا لرز باشد، مراجعه سریع برای بررسی احتمال عفونت اهمیت دارد.

بیماری‌های التهابی لگن در خانم‌ها

بیماری التهابی لگن معمولاً باعث درد پایین شکم یا لگن می‌شود و ممکن است با درد هنگام رابطه جنسی، خونریزی غیرطبیعی یا ترشحات غیرعادی واژن همراه باشد. برخی عفونت‌های مقاربتی از جمله کلامیدیا و سوزاک می‌توانند از علل این بیماری باشند.

حاملگی خارج از رحم

حاملگی خارج از رحم می‌تواند باعث درد پایین شکم، به‌خصوص در یک سمت، شود. خونریزی واژینال، درد نوک شانه، سرگیجه یا ضعف نیز ممکن است همراه آن دیده شود.

اگر فرد احتمال بارداری می‌دهد و دچار درد یک‌طرفه شکم یا خونریزی شده است، بررسی پزشکی اهمیت دارد. درد ناگهانی و شدید همراه با سرگیجه یا غش می‌تواند یک وضعیت اورژانسی باشد.

بررسی چند علت درد در ناحیه شکم و پهلوی سمت چپ

کیست تخمدان

برخی کیست‌های تخمدان می‌توانند باعث درد لگنی یا پایین شکم شوند. بسیاری از کیست‌ها بدون علامت هستند، اما درد شدید و ناگهانی، خصوصاً اگر با استفراغ، تب، سرگیجه یا ضعف همراه باشد، نیاز به بررسی پزشکی دارد.

تخمک‌گذاری

برخی خانم‌ها در زمان تخمک‌گذاری درد خفیف و کوتاه‌مدتی در یک سمت پایین شکم تجربه می‌کنند.

سنگ کلیه

درد ناشی از سنگ کلیه ممکن است در هر دو سمت راست یا چپ ایجاد شود و شدت آن از فردی به فرد دیگر متفاوت است.

سندرم روده تحریک‌پذیر

سندرم روده تحریک‌پذیر می‌تواند باعث درد یا گرفتگی شکم، نفخ، اسهال یا یبوست شود. این درد الزاماً محدود به پهلوی چپ نیست.

دیورتیکولیت

دیورتیکولیت معمولاً می‌تواند باعث درد مداوم شکم، اغلب در قسمت پایین سمت چپ، همراه با تب و تغییر در اجابت مزاج شود.

درد پهلو

آیا می‌توان از درد پهلو پیشگیری کرد؟

به دلیل اینکه درد پهلو علت‌های بسیار متفاوتی دارد، روش مشخصی برای پیشگیری از تمام انواع آن وجود ندارد. با این حال، در افرادی که مستعد تشکیل سنگ کلیه هستند، دریافت مایعات کافی یکی از اقدامات مهم برای کاهش احتمال تشکیل مجدد بعضی انواع سنگ محسوب می‌شود.

میزان مایعات مورد نیاز برای همه افراد یکسان نیست و به شرایط فرد، آب‌وهوا، فعالیت بدنی و برخی بیماری‌های زمینه‌ای بستگی دارد. افرادی که محدودیت مصرف مایعات دارند باید درباره میزان مناسب نوشیدن آب با پزشک مشورت کنند.

درد پهلو

درد پهلو در خانم‌های باردار

درد در ناحیه شکم، کمر یا پهلو در دوران بارداری می‌تواند علت‌های مختلفی داشته باشد و نمی‌توان همه موارد را به تغییرات طبیعی بارداری نسبت داد.

اگر درد شدید یا مداوم باشد یا همراه با تب، سوزش ادرار، خون در ادرار، خونریزی واژینال، سرگیجه، ضعف یا حال عمومی نامناسب ایجاد شود، بهتر است بدون تأخیر بررسی پزشکی انجام شود. عفونت کلیه در دوران بارداری و حاملگی خارج از رحم از جمله مواردی هستند که نیاز به تشخیص و درمان مناسب دارند.

درمان درد پهلو

درمان درد پهلو به علت ایجادکننده آن بستگی دارد؛ بنابراین پیش از انتخاب درمان باید علت درد مشخص شود.

پزشک با بررسی محل و نوع درد، علائم همراه و معاینه بیمار ممکن است آزمایش ادرار، آزمایش خون یا روش‌های تصویربرداری را درخواست کند. برای مثال درمان سنگ کلیه با درمان عفونت کلیه، درد عضلانی یا مشکلات دستگاه گوارش متفاوت است.

اگر درد پهلو خفیف باشد اما ادامه پیدا کند یا مرتب بازگردد، بهتر است علت آن بررسی شود. در صورت وجود درد شدید، تب و لرز، استفراغ یا خون در ادرار مراجعه زودتر اهمیت بیشتری دارد.

چه زمانی درد پهلو نیاز به مراجعه فوری به پزشک دارد؟

در بسیاری از موارد درد پهلو ممکن است خفیف و موقتی باشد، اما بعضی علائم نیاز به بررسی سریع‌تر دارند.

در موارد زیر مراجعه پزشکی اهمیت دارد:

• درد ناگهانی و بسیار شدید
• درد مداومی که برطرف نمی‌شود یا مرتب بازمی‌گردد
• تب یا لرز همراه با درد پهلو
• تهوع یا استفراغ قابل توجه
• مشاهده خون در ادرار
• سوزش یا درد هنگام ادرار
• افزایش غیرعادی دفعات یا فوریت ادرار
• ناتوانی در ادرار کردن
• درد شدید در دوران بارداری
• درد شکم در فردی که احتمال بارداری دارد، به‌خصوص همراه با خونریزی، سرگیجه یا ضعف

این علائم می‌توانند در بیماری‌هایی مانند سنگ کلیه، عفونت کلیه یا سایر بیماری‌های شکمی و ادراری دیده شوند و تشخیص علت باید با بررسی پزشکی انجام شود.

منابع علمی و پزشکی

MedlinePlus – Flank Pain
NIDDK – Symptoms & Causes of Kidney Stones
NIDDK – Kidney Infection (Pyelonephritis)
NIDDK – Appendicitis Symptoms & Causes
NHS – Ectopic Pregnancy
NHS – Pelvic Inflammatory Disease
NHS – Diverticular Disease and Diverticulitis